АУТИЗМЫН ХҮРЭЭНИЙ ЭМГЭГ 6-8 САРТАЙ ОНОШЛОГДОХ БОЛОМЖТОЙ
Маргааш буюу 4-р сарын 2-ны өдөр “Аутизмыг таниулах дэлхийн өдөр” болж болох гэж байна. Тиймээс аутизмын талаар уншигч та бүхэнд мэдээлэл хүргье. Манай улсын хувьд 2012 оноос хойш аутизмын талаар ярьж, олон нийтэд таниулах ажлыг өрнүүлсэн байдаг.
Аутизмыг өвчин гэж эндүүрэх хүн олон байдаг. Гэвч энэ нь хүрээний эмгэг гэж тодорхойлогдсон байдаг. Аутиз нь хүний бие физиологи, оюуны чадамж, нийгмйин харилцаанд орох чадвар болон хэл ярианы чадварт тодорхой хэмжээнд нөлөөлдөг.
Аутизмын үндсэн гурван шинж байдаг. Үүнд
1. Нийгмийн харилцаанд орох чадвар сул
2.Хүнтэй харилцах харилцаанд орох чадвар сул
3.Давтагдмал зан үйл эсвэл хэт явцуу сонирхолтой гэж 3 ангилдаг.
Иргэдийн хувьд давтагдмал зан үйл буюу хэт явцуу сонирхолын талаарх төдийлөн мэддэггүй. Энэ эмгэгтэй хүмүүс нэг сэдэвт хэт гүн автах, тухайн сэдвээр бүх зүйлийг мэддэг хирнээ ярианы сэдвийг өөрчлөхөд тэр талаарх ойлголт байхгүй гэх мэт явцуу сонирхолтой байдаг. Харин бага насны хүүхдийн хувьд явцуу сонирхол нь зөвхөн нэг өнгийн тоглоомоор тоглох, аль эсвэл тоглоомоо өрж тоглох гэх мэт зан үйл ажиглагдах боломжтой. Давтагдмал зан үйлийн хувьд гараа сэгсрэх, хашхирах, үсрэх гэх мэт зан үйл ажиглагддаг.
Эрдэмтэд аутизмын эмгэгийн гол шалтгаан нөхцлийг өнөөдрийг хүртэл эцсийн байдлаар тогтоогоогүй. Гэхдээ хэд хэдэн шалтгаан байх боломжтой гэж үздэг. Нэг нь удамшил байх боломжтой гэж үзэж байна. Учир нь нэг хүүхэд нь аутизмын хүрээний эмгэгтэй бол дараагийн хүүхэд нь аутизмын хүрээний эмгэгтэй байх магадлал 2-18 хувь. Нэг эсийн хоёр ихэр байлаа гэж бодоход нэг нь аутизмын хүрээний эмгэгтэй бол нөгөөх нь аутизмтай байх магадлал 36-95 хувь. Харин хоёр эсийн ихрийн хувьд 31 хувьтай байдаг байна. Хоёр дахь нь гадаад орчны нөлөө. Агаарын бохирдол, хүнсний хэрэглээ, химийн эм тариа зэрэг олон хүчин зүйлсийн нөлөөгөөр энэ төрлийн эмгэг үүссэн байх боломжтой гэж үздэг.
Аутизмын хүрээний эмгэг нь бүрэн зүгээр болохгүй. Харин чадварыг нь хөгжүүлэх бүрэн боломжтой гэж үздэг. Аутизмын эмгэгтэй хүүхдүүд хэл ярианы бэрхшээлтэй, харилцааны чадвар сул байдаг учраас энэ төрлийн заслыг хийх нь хамгийн тохиромжтой гэж дэлхийн дахинд үздэг.
Аутизмын хүрээний эмгэгийн хамгийн эрт оношлогдох боломжтой хугацаа нь 6-8 сар гэж үздэг. Ийм насны хүүхдүүд хөгжилтэй үйлдэл хийх, эрхлүүлэхэд инээх, айлгах цочооход уйлах зэрэг үйлдэл үзүүлдэг. Харин аутизмын эмгэгтэй энэ насны хүүхэд эдгээр үйлдлийг бага хийдэг буюу хүнтэй харилцаанд орох чадвар буюу хариу үйлдэл үзүүлэх нь бага байдаг байна. Мөн хөгжлийн хоцрогдол ажиглагдах боломжтой. Аутизмын шинж тэмдэг илүү тод ажиглагдах нас нь 2-3 нас гэж хэлж болно. Энэ үед хүүхдийг нэрээр нь дуудахад харахгүй байх, дохио зангаа ойлгохгүй байх, тоглоомоороо хэвийн бусаар тоглох, тоглоомоо эгнүүлж тавих, бусадтай хамтарч ажиллахгүй байх, үг хэлэхгүй байх, чимээнд тавгүйрхэх, шинэ орчинд тавгүйрхэх гэх зэрэг шинж тэмдэг түгээмэл ажиглагддаг.
Харин насанд хүрсэн хүний тухайд нийгмийн харилцаа, хүн хоорондын харилцаанд орох чадвар сул, хэт явцуу сонирхолтой, давтагдмал зан үйл илэрнэ. Хэт өөр лүүгээ чиглэсэн харилцаатай, хүмүүстэй “би-чи” гэсэн харилцан яриаг үргэлжлүүлэх чадар сул байх эсвэл нийгмийн харилцаанд болж байгаа үйл явдлыг ойлгохгүй байх, хэт их хувийн мэдээллээ дэлгэх гэх зэрэг шинж тэмдэг илрэх боломжтой. Гэхдээ насанд хүрсэн хүн аутизмын эмгэгээр оношлогдох тохиолдол цөөн.
